Kategorie:

• Strona główna
• Komnaty solne (0)
• Groty solne (4)
• Jaskinie solne (3)
• Sauny solne (0)
• Płyty solne (1)
• Puzzle solne (0)
• Lampy solne (1)
• Tężnie solankowe (0)
• Aranżacje wnętrz (2)
• Referencje (3)
• Zdrowie (5)
• Wieliczka (14)
• Sól (24)

Najnowsze artykuły:

• Sól w literaturze
• Jaskinia Solna Jama
• Sól w Biblii
• Solne jaskinie w Rumunii
• Jaskinia Solna Jama - opis
• Zasolenie wód w Polsce - cz2
• Zasolenie wód w Polsce - cz1
• Słone jeziora - Asal
• Kopalnia Soli w Wieliczce - trasa turystyczna

Ciechocinek: Tężnie Solne

Wszystko zaczyna się w niedzielę o 22, wtedy gdy większość mieszkańców kraju układa się do snu przed tygodniem pracy. ZWARYCZ zaczyna pracę i cały 72 godzinny cykl warzenia soli. Ciechocinek to jedyne miejsce w Europie, gdzie jeszcze w ten sposób warzy się sól.



Wiem, że biorąc z torebki zakupionej w sklepie szczyptę soli i dosypując ją do zupy mogę poprawić jej smak, a sypiąc ją komuś do herbaty zrobię głupi kawał. Z tych doświadczeń wiem że sól rozpuszcza się w wodzie. Można zasolić wodę. A czy można odwodnić sól?



Niedawno dowiedziałem się że, sól można uzyskać poprzez gotowanie bardzo słonego roztworu-solanki i krystalizację soli. Nazywa się to WARZENIEM.




Trochę historii
Kłopoty z solą w Polsce rozpoczęły się po I rozbiorze Polski. Pod zaborami znalazły się kopalnie soli w Wieliczce i Bochni. Sól trzeba było sprowadzać z Austrii lub z Anglii za pośrednictwem Prus. Sejm Wielki (1788-1792r) uchwalił Ustawę solną. W marcu 1791r. wskazano miejscowość Słońsk, jako miejsce możliwe do warzenia soli.



Najstarsza wiadomość o występowaniu samosączących się źródeł w rejonie Słońska pochodzi z 1235r. W okresie tym książe Konrad Mazowiecki odstąpił Krzyżakom prawo do warzenia soli w tej miejscowości.





Pierwsze wiercenia wykonano już w 1791r. Prace prowadzono dość niemrawo. Kolejne rozbiory przerywały prace, choć poszukiwanie złóż kontynuował, zaborca pruski. Także w 1807r. napoleoński marszałek książę Dalmacji Mikołaj Jan Soult uzyskał dekretem królewskim prawo do prowadzenia odwiertów i wyłączne prawo do budowy warzelni.



Po Kongresie Wiedeńskim, ministrem skarbu został książę Ksawery Drucki-Lubecki i on doprowadził do zawarcia w 1824r. umowy z Konstantym Wolickim na wybudowanie obiektów i urządzeń zakładu warzelnianego. W 1924r. rozpoczęto budowę warzelni soli wraz z tężniami, korzystając z wiedzy Jakuba Graffa - inżyniera górniczego sprowadzonego z Fryburga w Saksonii.



TĘŻNIA- wysokie drewniane rusztowanie, wypełnione chrustem z tarniny po którym ścieka z góry doprowadzona tam solanka, w celu odparowania wody i uzyskania bardziej stężonego roztworu soli.
Prace prowadzone początkowo z wielkim rozmachem ukończone zostały dopiero w 1833r. Ostatnią, trzecią tężnię wzniesiono w roku 1859. W 1832r. rozpoczęto warzenie, jednak nie trwało to długo.... dopiero od 1836r. regularnie warzono sól. Budując tężnie i warzelnie borykano się z wieloma problemami, jak brak tarniny do budowy, fatalne drogi, problemy z przewozem drewna, pożary. Ostatnią wielką przeszkodą podczas budowy, był wybuch Powstania Listopadowego i długotrwały postój części rosyjskiej armii Paskiewicza na terenie warzelni soli.



Oryginalne 2 budynki warzelniane w których znajdowały się po 3, ,patelnie'' do warzenia soli zostały w 1867r. zniszczone przez powódź. Wówczas w miejsce magazynów solnych pobudowano warzelnię, w której otrzymuje się sól do tej pory.

A dziś...
Słońsk stał się dzielnicą uzdrowiska Ciechocinek. Tu prawie wszystko jest słone. Słone źródła, słone gałęzie na tężniach, słone powietrze w koło tężni, słona woda w kotle. Przyjezdni są w większości kuracjuszami sanatoriów. Leczą nadwątlone zdrowie , podziwiają zabytki uzdrowiska. Sól jest dla nich lekarstwem, a nie tylko przyprawą. Ja postanowiłem dowiedzieć się w jaki sposób dzisiaj otrzymuje się sól z ,,przesolonej '' źródlanej wody.



O systemie otrzymywania soli opowiedzieli mi bardzo mili panowie, którzy pracują na tężniach i w warzelni. Dużo tu pracuje Marków. Może to takie słone imię?

ŹRÓDŁO




Chciałem zacząć od początku i obejrzeć słone źródło. Powiedziano mi:
-Idź pod Grzybek. Okazało się, że to fontanna ze słoną wodą. Oczywiście pod nią jest źródło z którego rurami doprowadza się wodę do fontanny i na pierwszą tężnie. Fontannę zrobiono po to, aby osoby przyjeżdżające do Ciechocinka mogły nią nacieszyć oczy i może nawet napić się słonej wody.



(GRZYBEK - odwiert nr.11 -źródło odwiercone 1909-1911 - głębokość 414,6m zasolenie wody 5.5%.) Kiedyś przepompowano wodę używając siłą wiatru. Każda tężnia miała swój wiatrak , potem stosowano maszyny parowe np. TYPU MAMUT aż do do 1964r. Obecnie nowoczesna motorownia i maszynownia mieści się pod Grzybkiem.

Ruszyłem dalej za wodą, z biegiem rur.. Kolejny przystanek:

TĘŻNIE. Są trzy tężnie. Wszystkie pracują choć tylko pierwsza i trzecia są odremontowane.

(...)Wysoko! W środku każdej tężni jest usytuowana wieżyczka a w niej 52 stopnie spiralnych schodów po których TĘŻNIK czyli pracownik odpowiedzialny za właściwe funkcjonowanie urządzeń wspina się na górę. Tężnik pilnuje aby doprowadzona na górę tężni solanka popłynęła poprzez system koryt i korytek do specjalnych kranów, kierujących ją na tarninę) Z przecięć woda leci na tarninę, rozbija się o gałązki. Część wody odparowuje, reszta spływa do zbiornika. Po drodze na gałązkach tarniny wytrąca się żelazo i wapń. Po pewnym czasie trzeba wymieniać tarninę, bo, ,obrasta''.



Gałązki wypełniające tężnie składają się z witek głogu i tarniny. Co 7-10 lat wymienia się je. Z całej Polski zwożone są odpowiednio powiązane wiązki zbierane w okresie zimowym - wówczas gdy nie ma sezonu wegetacyjnego roślin. W zależności od kierunku wiatru, uruchamiane są korytka z odpowiedniej strony tężni. Zawsze, ,pracuje'' ta strona na którą wieje wiatr. Tężnik wie to po wskazaniach chorągiewek - wiatrowskazów zamontowanych na każdej tężni.



Solankę można puszczać na tarninę do tem. -10 stopni Celsjusza. Podczas deszczu tężnie nie pracują. Oczywiście najlepsze TĘŻENIE- czyli największe odparowanie wody z solanki uzyskuje się w gorący letni dzień.

I tak to sobie płynie z góry na dół do zbiornika pod pierwszą tężnię gdzie zasolenie wzrasta do 7%. Znowu na górę rurami, na trzecią tężnie i po tarninie na dół do zbiornika. Tu zasolenie wynosi już10-16%. Znowu do góry teraz na drugą tężnie i znowu na dół aby osiągnąć zasolenie w zbiorniku 26-28%. Przy szczególnie dobrych warunkach atmosferycznych można nawet osiągnąć 30% zasolenia!



Ze zbiornika pod drugą tężnią poprzez układ rur i pomp stężona solanka płynie kilka kilometrów do oryginalnego XIX -wiecznego zbiornika drewnianego na terenie WARZELNI -miejsca gdzie "wyrabia się" sól.

WARZELNIA
Tu już czeka cały system urządzeń po przejściu przez który solanka prawie w całości zamienia się w znaną nam z kuchni sól.

Z drewnianego zbiornika solanka systemem grawitacyjnym (w dół bez użycia pomp) po otwarciu zaworów spływa do PODGRZEWACZA , stalowego zbiornika gdzie utrzymuje się ją w temperaturze 45 st. C.

Ogień jest tu najważniejszy. Pod całym systemem urządzeń są umieszczone piece w których palacz stale utrzymuje ogień. Część urządzeń jest ogrzewana bezpośrednio płomieniami, a część poprzez przeprowadzane pod spodem spaliny z pieca. Jednak zależnie od fazy cyklu zmienia się siła ognia

(...)"Czysta" sół składa się z: 97% soli: chloru, jodu, bromu, wapnia, magnezu, amonu, związków siarczanów, boru, molibdenu, strontu, żelaza.

Aby otrzymać 117 ton soli w miesiącu potrzeba przeprowadzić 13 cykli warzenia.

30.05.2007. 07:49